Gebouw

Verhuur

Voor verhuur kunt u contact opnemen met de Commissie van Beheer. Kijk voor meer informatie op de commissie pagina.

Geschiedenis gebouw

Onder de imposante historische Haarlemse kerken neemt de Wilhelminakerk maar een bescheiden plaats in. Gebouwd (architect: Andries de Maaker) vlak na de eerste Wereldoorlog, heeft het gebouw geen "geschiedkundige waarde". Toch is de Wilhelminakerk gezichtsbepalend voor het gedeelte van de Gedempte Oude Gracht tussen het Verwulft en de Raaks. En bovendien betreft het - voor Protestants Haarlem - historische grond.

In de 19e eeuw, na de afscheiding van 1834 van de Hervormde Kerk kwam op dezelfde plaats de eerste Haarlemse afgescheiden gemeente bij elkaar in het veel kleinere Oud Gracht kerkje. De afgescheidenen waren volgelingen van ds. H.P. Scholte, die op zijn beurt weer volgeling was van de bekende ds. H. de Cock uit Ulrum. Regelrechte volgelingen van ds. H. de Cock vormden de "Gemeenten onder het kruis". Deze Kruisgemeente hield (vanaf 1847) haar diensten in het kruiskerkje aan het Klein Heiligland no. 40. Het voornaamste verschil tussen beide groeperingen was dat de Kruisgemeenten geen erkenning als genootschap wilden aanvragen bij de overheid, omdat zij slechts Christus als koning erkenden.

Behalve het afgescheiden kerkje op de Oude Gracht en de Kruisgemeente op het Klein Heiligland ontstond er een derde "Gereformeerde kerk" in de Ridderstraat no. 29. Het is de Nederduits Gereformeerde kerk die op 3 juni 1887 in Haarlem voortkomt uit de Doleantie. De Doleantie van 1886 was het antwoord van veel Hervormden op het modernisme in de kerk. Aanhangers van deze kerk noemden zich dolerend en hun voorman was dr. Abraham Kuyper. In 1892 sloten de drie genoemde kerken zich aan bij de landelijke Gereformeerde Kerken. Een krachtfiguur als ds. S. Datema, warm en uniek spreker met een fabelachtig geheugen, gaf in 1916 de laatste stoot tot ineensmelting in Haarlem. De groei van de gereformeerde kerk was zo groot, dat besloten werd de Kruiskerk op het Heiligland te sluiten en het Oude Grachtkerkje af te breken en op deze plaats een nieuw groot kerkgebouw neer te zetten. Op 31 augustus 1921, op Koninginnedag, wordt de Wilhelminakerk in gebruik genomen.

Gedurende de oorlogsjaren had de Wilhelminakerk geen naam: de naam van de koningin mocht immers niet worden gebruikt! Met sprak toen van 'puntje, puntje kerk' of de 'stippeltjeskerk' en schreef dat zo: ... kerk.

Na een tijd van verval, de kerk zou begin jaren ' 70 zelfs verbouwd worden tot supermarkt, kwam de "Wil" weer tot bloei. Met man en macht werd gewerkt aan de modernisering van de kerkruimte en vergaderzalen. Door de week klonk het gehamer en 's zondags psalmgezang.

Na 60 jaar kreeg de toren een klok. "Waartoe ben ik nog toren, ik heb niet eens een klok". Dit onderschrift staat onder een oud spotplaatje van een droevig kijkende toren van de kerk. Zestig jaar heeft de toren leeg gestaan: zonder wijzerplaat, zonder klok en zelfs jaren zonder haan! De oude haan was door weersinvloeden ter ziele gegaan. Maar in 1981 kwam daar verandering in. De "Wil" vierde dat jaar haar 60-jarig bestaan. Van het bij elkaar geld werden twee klokken en wijzers aangeschaft. De Franse klok was een schenking. De haan werd tegelijkertijd geplaatst. Aan het begin van de festiviteiten rondom het zestigjarig jubileum klonk er hanegekraai over de Gedempte Oude Gracht in plaats van klokgelui. Grote hilariteit onder de toeschouwers! De koster had een cassetterecorder waarop dit geluid was opgenomen in de toren geplaatst. Zo werd de "nieuwe haan" ook ingewijd.

Geschiedenis nieuwe orgel

Het Mathenesser orgel is afkomstig uit de voormalig Hervormde Mathenesserkerk in Rotterdam-West. Deze kerk werd in juni 1982 voor de eredienst gesloten.

Het orgel is een electro-pneumatisch orgel van de fa. J. de Koff & Zoon te Utrecht, dat daar op 25 juni 1932 in gebruik genomen was. In die tijd trok de vormgeving in de trant van de Nieuwe Zakelijkheid nogal de aandacht.

De overplaatsing, die aanvankelijk door de fa. Koch gedaan zou worden, werd uiteindelijk door de Apeldoornse fam. Ernst Leeflang uitgevoerd. Omdat de voormalige Mathenesserkerk inmiddels door de Marokkaanse gemeenschap als moskee werd gebruikt, moest de demontage en verwijdering van het instrument geheel op 'kousenvoeten' geschieden!

Bij de opbouw van het orgel in Haarlem werden alle membranen van het orgel (in totaal 2445) vernieuwd. Omdat het nieuwe instrument te groot was voor de bestaande orgelruimte, moest een extra balkon in de kerk worden gebouwd, tegenover de preekstoel, waarop het orgel en de vrijstaande speeltafel werden opgebouwd. Het front werd daarbij sterk gewijzigd.

Op zondag 18 december 1983 werd het instrument in de morgendienst in gebruik genomen.

Het Mathenesser orgel vereist een zorgvuldige registratie keuze. Met zijn 43 stemmen is het instrument aan de grote kant voor deze ruimte. Daarbij komt dat je, achter de speeltafel gezeten, in feite onder het orgel zit, en dus niet hoort hoe het orgel in de ruimte klinkt.

Bron: Tijdschrift 'De Orgelvriend' nr. 5 - 1987

Geschiedenis oude orgel

In 1923 bouwde de Vereenigde Orgelfabrieken te Aalten een tweeklaviers pneumatisch orgel voor de in 1920 voltooide Wilhelminakerk. Bij de bouw werd pijpwerk gebruikt van het Ypma-orgel uit 1853 dat in de Oude Grachtkerk had gestaan. In 1977 is voor het orgel een historisch front geplaatst, afkomstig van het afgebroken orgel in de Sint Bonifaciuskerk te Spanbroek uit 1868, gebouwd door Wilhelm Rütter. Deze kas stond van 1911 tot ca. 1975 in een Hervormde Kerk te Apeldoorn. Het orgel is in 1970 gerestaureerd door de firma Koch. De tractuur werd hierbij gewijzigd in electro-pneumatisch, het bruine front werd crème geschilderd en op het Zwelwerk werd een Gedekt 8' geplaatst, afkomstig van een in 1969 afgebroken Sauer-orgel uit 1918 van het Amsterdams Conservatorium. Omdat het orgel veel gebreken vertoonde besloot men in 1982 het De Koff-orgel uit de Mathenesserkerk in Rotterdam te kopen. Dit werd in 1983 in gebruik genomen. Het oude orgel is wel in de kerk gebleven.
De kas is leeg.

2011-03-13-012.jpg
 

Route | Contact | Over deze site